Gwatemala

Przez wiele stuleci obszar dzisiejszej Gwatemali zamieszkiwali Indianie, głównie z plemienia Majów. Między rokiem 1523 i 1524 przybyli do tego kraju Hiszpanie. Podboju dokonali pod wodzą Pedra de Alvarado (ok. 1485-1541). Około roku 1535 Gwatemala weszła w skład wicekrólestwa Nowa Hiszpania, tworząc wraz z całą Ameryką Środkową kolonię hiszpańską pod nazwą kapitanii generalnej. Ziemie Ameryki Środkowej stanowiły łakomy kąsek dla wielu państw. W XVIII wieku do karaibskiego wybrzeża Gwatemali przybili Anglicy i podjęli próby jego opanowania. Udało się to im dopiero w następnym stuleciu. Około połowy XIX wieku podbili wschodnie wybrzeże Gwatemali i utworzyli tam swoją kolonię pod nazwą Honduras Brytyjski. W roku 1821 wybuchło w kraju powstanie Kreoli skierowane przeciwko kolonizatorom, w wyniku czego Gwatemala stała się państwem niepodległym. Jedenaście lat po oderwaniu się od Hiszpanii, w roku 1832, połączyła się z cesarstwem meksykańskim, a następnie od tegoż roku aż do roku 1838 pozostawała w składzie Zjednoczonych Prowincji Ameryki Środkowej. Było to państwo federacyjne. W 1839 roku Gwatemala wystąpiła z federacji i stała się odrębną republiką. Od roku 1840 do 1865 dyktatorskie rządy w kraju sprawował Metys José Rafael Carre-ra. Za jego rządów w roku 1850 uchwalono pierwszą konstytucję, która reprezentowała interesy warstw wyższych i kleru. W roku 1879, już za rządów kolejnego prezydenta, Justo Rufino Bar-riosa, weszła w życie nowa - liberalna - konstytucja, w której zapisano m.in. rozdział Kościoła od państwa, sekularyzację dóbr kościelnych oraz reformę szkolnictwa. Trwał rozwój gospodarczy kraju. II wojna światowa przyniosła upadek gwatemalskiej gospodarki, która opierała się głównie na kapitale obcym: w XIX wieku - brytyjskim, w XX wieku - amerykańskim. Prezydent Arbenza Guzman (rządził w latach 1951-1954) chciał doprowadzić do osłabienia potęgi i wpływów wielkich właścicieli ziemskich oraz plantatorów zagranicznych, jednakże został obalony w wyniku zamachu stanu. Zamachowców wsparły Stany Zjednoczone. Przemiany w strukturach własnościowych i politycznych uległy zahamowaniu. Od tej pory cechą charakterystyczną w polityce Gwatemali jest duże znaczenie wojska. Prawicowe rządy, tworzone albo popierane przez wojsko, w sposób brutalny zwalczają lewicową partyzantkę, czyli guerillę, i Indian przy pomocy tak zwanych szwadronów śmierci. W latach 1978-1982 guerilla zaktywizowała się jako Gwatemalska Jedność Ludowo-Rewolucyjna, lecz w odpowiedzi na jej działalność nastąpiła eskalacja działań armii i terroru prorządo-wych szwadronów śmierci. Od 1984 roku następuje powolny proces przejścia do rządów cywilnych, w wyniku czego próbuje się ograniczyć rolę armii w państwie. W roku 1985 przyjęto nową konstytucję. Od roku 1990 prowadzone są negocjacje z ugrupowaniami partyzanckimi.